Rejestry w g艂osie – metafora czy nauka?馃

Opublikowane przez Pani od G艂osu w dniu

Spis tre艣ci 

Wst臋p
Szczypta historii i definicji rejestr贸w w g艂osie
Cztery g艂贸wne sk艂adniki G艂osu
Nazwy rejestr贸w – obecny konsensus naukowy
Dlaczego G艂os si臋 鈥溑俛mie鈥? 
Czym s膮 i gdzie si臋 znajduj膮 miejsca przej艣ciowe w g艂osie? 
Jak przemieszcza膰 si臋 p艂ynnie mi臋dzy rejestrami i czy鈥 w og贸le trzeba? 
Sk膮d mam wiedzie膰 w jakim rejestrze teraz 艣piewam? 
Zako艅czenie

鈥淣aukowcy na og贸艂 zgadzaj膮 si臋, 偶e 偶adna teoria nie jest w 100% poprawna, dlatego prawdziwym sprawdzianem wiedzy nie jest prawda, ale u偶yteczno艣膰. Nauka daje nam moc. Im wi臋ksza mo偶liwo艣膰 wykorzystania tej mocy, tym lepsza nauka.鈥

Yuval Noah Harari

Wst臋p

Prawie ka偶dy z nas pr臋dzej czy p贸藕niej pozna to uczucie. T臋 nag艂膮, cz臋sto gwa艂town膮 zmian臋 w barwie, jako艣ci g艂osu, jak i zmian臋 w odczuciu naszego w艂asnego d藕wi臋ku w swoim ciele. T臋, kt贸ra cz臋sto (cho膰 SPOILER ALERT nies艂usznie) wprawia nas w zak艂opotanie czy nawet zawstydzenie w wieku dojrzewania, ale w karierze g艂osowej spotykamy si臋 z tym przez ca艂e 偶ycie w r贸偶nych okoliczno艣ciach. O co chodzi?
Jednym z najcz臋stszych pyta艅, jakie dostaj臋 na pierwszej lekcji, jest: 

Jak pozby膰 si臋 鈥減rzerwy / przeskoku / z艂amania / flipu / koguta / wstaw inne znane Ci okre艣lenie鈥 w g艂osie i jak 艣piewa膰 jednym g艂osem od g贸ry do do艂u swojej skali?
 
P贸藕niej nast臋puje zwolnienie blokady i kolejne pytania do nauczyciela: 鈥渕am dwa r贸偶ne g艂osy! Taki mocny i pe艂ny i taki lekki, delikatny, a czasem nawet co艣 trzeciego pomi臋dzy鈥 Jak przemieszcza膰 si臋 p艂ynnie mi臋dzy nimi? Czy si臋 w og贸le da? Inni tak nie maj膮鈥︹, 鈥淎 co to jest passaggio, miejsca przej艣ciowe?鈥, 鈥淪艂ysza艂am od takiego ko艂cza w internecie, 偶e trzeba KONIECZNIE mie膰 jednolity g艂os by 艣piewa膰 poprawnie i zdrowo鈥︹, 鈥淐zy kiedy m贸j g艂os si臋 艂amie, to go niszcz臋?鈥, 鈥淕艂owowy, piersiowy, modalny, mode 2, mix, chest mix, head mix, fry, falset, gwizdkowy鈥 – a co to wszystko znaczy?鈥…
Wszystkie te sformu艂owania tak naprawd臋 kr臋c膮 si臋 g艂贸wnie wok贸艂 jednego zagadnienia – rejestr贸w.
To jedno z tych poj臋膰 w pracy z G艂osem, kt贸re bywa najbardziej enigmatyczne, kontrowersyjne i mieszaj膮ce w g艂owach, gdy kto艣 zaczyna zabiera膰 si臋 nieco powa偶niej za temat 艣piewania, czy g艂osu generalnie.

Czy rejestry w g艂osie faktycznie istniej膮? A je艣li tak鈥 to jak wiele ich jest? Jakie zastosowanie maj膮 w pedagogice wokalnej? Czym si臋 od siebie r贸偶ni膮? Jak mo偶na stosowa膰 je jako narz臋dzie komunikacji z uczniem do opisywania abstrakcyjnych odczu膰 w ciele, a kiedy powielaj膮 wokalne voodoo i szerz膮 fa艂szywe informacje o fizjologii? Czy to temat konieczny do opanowania przy ch臋ci rozwini臋cia swojego warsztatu?

Na te i inne pytania postaram si臋 dzisiaj przybli偶y膰 Wam odpowied藕. Znajdziecie tu informacje zar贸wno dla pocz膮tkuj膮cych, zaawansowanych, nauczycieli, a tak偶e wiele ciekawostek dla turbo G艂osoholik贸w. Zaczynamy!

Szczypta historii i definicji rejestr贸w w g艂osie

Warto zacz膮膰 od tego, 偶e terminologia i definicje w 艣wiecie nauczania emisji g艂osu s膮 cz臋sto obiektem dyskusji, poniewa偶 terminy mog膮 by膰 u偶ywane w r贸偶ny spos贸b przez r贸偶nych nauczycieli. Tak, dobrze czytacie. W dw贸ch s艂owach – jest ba艂agan (poj臋cia w wokalistyce potrzebuj膮 pomocy Marie Kondo). St膮d wiele nieporozumie艅 zar贸wno mi臋dzy wokalistami, czy nauczycielami, ale tak偶e mi臋dzy naukowcami i zawodami medycznymi zajmuj膮cymi si臋 g艂osem, bo 艣wiat nauki i pedagogiki momentami spl贸t艂 si臋 bardzo niefortunnie. Zatem zanim p贸jdziemy w to dalej zaczn臋 od tych cytat贸w, kt贸re 艣wietnie komentuj膮 te zamieszanie:

Termin rejestr wokalny (lub rejestracja) w pedagogice wokalnej jest metafor膮. Odnosi si臋 do zmian w d藕wi臋ku i odczuciach fizycznych, kt贸re zmieniaj膮 si臋 w odpowiedzi na funkcjonalne dostosowania w mechanizmie g艂osowym. Jak dot膮d nie istnieje 偶adna mo偶liwa do obrony, wyczerpuj膮ca naukowa definicja rejestru. Dzieje si臋 tak g艂贸wnie dlatego, 偶e j臋zyk rejestracji rozpocz膮艂 si臋 jako metafora, a tak偶e dlatego, 偶e metafory rejestracji pr贸buj膮 zdefiniowa膰 ca艂y mechanizm wokalny w oparciu o ograniczone zmienne d藕wi臋kowe i/lub odczuciowe.鈥 – Voice Science Works, z artyku艂u Vocal registers?

Nale偶y zda膰 sobie spraw臋, 偶e chaos w terminologii rejestr贸w odzwierciedla jedynie godny po偶a艂owania brak obiektywnej wiedzy; badania nad g艂osem nie rozwin臋艂y si臋 do tego stopnia, aby mo偶na by艂o w pe艂ni zrozumie膰 mechanizm krtaniowy i jego aspekty zwi膮zane z jako艣ci膮 g艂osu, mimo 偶e dokonywane s膮 znaczne post臋py. Jako typowa i pozornie nieunikniona konsekwencja tego braku obiektywnej wiedzy, do dyskusji wkraczaj膮 silne emocje; i nie zawsze zdaje si臋 sobie spraw臋, 偶e tylko obiektywna wiedza mo偶e przywr贸ci膰 spok贸j.” -Johan Sundberg, The Science of the Singing Voice, 1987

Wi臋c cho膰 by膰 mo偶e niekt贸rym si臋 wydaje, 偶e kwestia rejestr贸w jest wyryta w kamieniu i nie ma co dr膮偶y膰 czy dyskutowa膰 na ten temat, to niestety nie jest to prawd膮. I sama metafora budzi wiele niejasno艣ci i nie艣cis艂o艣ci. Dystans, ale i otwarto艣膰 do tematu s膮 zatem zalecane 馃槈

Od czego zacz臋艂o si臋 zamieszanie?

Z racji tego, 偶e nie widzimy, ani cz臋艣ciowo nie czujemy fizycznie naszego instrumentu, a produkowanie r贸偶norodnych jako艣ci i wysoko艣ci d藕wi臋k贸w odczuwamy w swoim ciele w specyficzny (indywidualny, cho膰 cz臋sto zbli偶ony) spos贸b, to pedagogika wokalna mia艂a potrzeb臋 skonstruowania termin贸w, kt贸re b臋d膮 w sobie zawiera艂y te informacje i uporz膮dkuj膮 nieco w wyobra藕ni ucznia te abstrakcyjne odczucia. 
Jedn膮 z najcz臋艣ciej przytaczanych i r贸wnie偶 jedn膮 z pierwszych definicji rejestr贸w by艂a stworzona przez znanego 艣piewaka i nauczyciela techniki Bel Canto – Manuela Garci臋 II:

Ka偶dy g艂os sk艂ada si臋 z trzech odr臋bnych cz臋艣ci lub rejestr贸w, mianowicie: piersiowego (najni偶szego), 艣redniego (艣rodkowego) i g艂owowego (najwy偶szego). Rejestr jest seri膮 nast臋puj膮cych po sobie jednorodnych d藕wi臋k贸w, wytwarzanych przez jeden mechanizm, r贸偶ni膮cych si臋 od innej serii d藕wi臋k贸w r贸wnie jednorodnych, wytwarzanych przez inny mechanizm, niezale偶nie od tego, jakie modyfikacje brzmienia lub si艂y mog膮 one oferowa膰. Ka偶dy z trzech rejestr贸w ma sw贸j w艂asny zakres i d藕wi臋czno艣膰, kt贸re zale偶膮 od p艂ci osoby i natury organu.” – Manuel Garcia II, Hints on Singing, 1894

Zatem 藕r贸d艂em, na kt贸rym opiera si臋 ca艂a pierwsza terminologia rejestr贸w w g艂osie, jest 120-letnie podsumowanie XIX-wiecznej pedagogiki, kt贸ra opiera艂a si臋 na XII-wiecznych ideach, opartych na subiektywnych odczuciach wokalisty. Tak偶e鈥 rozumiecie moje zalecenia dystansu w tej materii 馃槈

P贸藕niej r贸wnie偶 mo偶emy si臋 spotka膰 z wieloma definicjami rejestr贸w np.:
Rejestr jest seri膮 wsp贸艂brzmi膮cych cz臋stotliwo艣ci podstawowych o w przybli偶eniu r贸wnej jako艣ci鈥 –  Raymond H. Colton, 1988

Rejestr to zachowanie jednolito艣ci barwy g艂osu (jako艣ci g艂osu) w momencie, gdy wysoko艣膰, g艂o艣no艣膰 lub samog艂oska ulegaj膮 zmianie. W zmian臋 rejestr贸w zaanga偶owany jest ca艂y instrument, ca艂e drogi oddechowe, nie tylko krta艅.鈥 – Ingo Titze, Mi臋dzynarodowe Seminaria Naukowe w Gliwicach, 2021

Wi臋cej ciekawostek o historii i r贸偶nych definicjach rejestr贸w w g艂osie znajdziecie na: Voice Science Works

Cztery g艂贸wne sk艂adniki G艂osu

By naukowo zdefiniowa膰 elementy, na kt贸rych opieraj膮 si臋 metafory rejestr贸w w g艂osie, wokalista musi wzi膮膰 pod uwag臋 przynajmniej te cztery zmienne, sk艂adniki, kt贸re w r贸偶nych konfiguracjach mog膮 stanowi膰 o r贸偶nych jako艣ciach brzmienia g艂osu:

  1. Ci艣nienie i przep艂yw powietrza – w skr贸cie jakie cechy ma powietrze, kt贸re wydychamy przez trakt g艂osowy.
  1. Konfiguracja krtani – jak i jakie mi臋艣nie pracuj膮 (w tym jaka cz臋艣膰 fa艂d贸w g艂osowych jest w kontakcie w czasie drgania), szybko艣膰, z jak膮 fa艂dy zbli偶aj膮 si臋 do siebie, i koordynacja mi臋艣niowa.

  2. Akustyczne zmienne powstaj膮ce w trakcie g艂osowym – jaki kszta艂t przybierze trakt g艂osowy i jakie konsekwencje b臋dzie to nios艂o akustycznie (w艂膮czaj膮c anatomi臋 traktu g艂osowego, formanty, harmoniczne, artykulacj臋 i inne).

  3. Percepcja – subiektywny odbi贸r s艂uchacza (obejmuje elementy neurologiczne zar贸wno 艣wiadome, jak i pod艣wiadome).

[Chcesz wiedzie膰 dlaczego te w艂a艣nie elementy s膮 wa偶ne i w og贸le Jak dzia艂a G艂os? 馃憟]

Zatem wygl膮da na to, 偶e mamy do czynienia z niesko艅czon膮 ilo艣ci膮 kombinacji tych zmiennych. I b臋d膮 si臋 one r贸偶ni膰 mi臋dzy indywidualno艣ciami. To sk膮d tylko kilka nazw rejestr贸w (niezale偶nie od pedagoga czy badacza g艂osu)?
Kr贸tka odpowied藕: Bo nasz m贸zg lubi uproszczenia, rzeczy okre艣lone i pouk艂adane, czarno – bia艂e. Trudniej jest przyj膮膰, 偶e mamy odcienie szaro艣ci, kt贸re nie s膮 艂atwe do okre艣lenia. A nieco d艂u偶sza…? Czytajcie dalej 馃槉

Nazwy rejestr贸w – obecny konsensus naukowy

Zdaj膮c sobie spraw臋 z kompleksowo艣ci tematu, ale jednak chc膮c jednak spraw臋 nieco upro艣ci膰 obecnie w nauce o g艂osie i zawodach medycznych u偶ywa si臋 w praktyce generalnie nast臋puj膮cych nazw rejestr贸w: mode 0, mode 1, mode 2 i mode 3 (w skr贸cie 鈥淢鈥 od ang. mode = tryb).
Opieraj膮 si臋 one w du偶ej mierze na zauwa偶alnych r贸偶nicach w orientacji i wzorcach wibracji fa艂d贸w g艂osowych widzianych przez stroboskop patrz膮c z g贸ry na g贸rn膮 cz臋艣膰 fa艂d贸w g艂osowych. Ta definicja rejestr贸w jest oparta wy艂膮cznie na krtani i wykorzystuje wizualn膮 reprezentacj臋 jako podstawow膮 metod臋 definicji. Przyjrzyjmy si臋 im bli偶ej.

M0 – vocal fry (inna znana nazwa: pulse register)

Cechy: chaotyczne pulsowanie pe艂nej masy fa艂d贸w g艂osowych (pe艂na aktywno艣膰 mi臋艣nia tarczowo-nalewkowego, tak zwanego TA z ang. thyroarytenoid ), brzmienie nie jest zale偶ne od p艂ci, nie da si臋 okre艣li膰 konkretnej wysoko艣ci d藕wi臋ku, fa艂dy g艂osowe s膮 najlu藕niejsze.
Zastosowanie: diagnostyczne, rehabilitacyjne, ustalanie strategii rezonansowej, jako wst臋p do fry noise czy p贸藕niej fry scream, jako efekt, onset i wiele innych.
馃憠Przyk艂ad d藕wi臋kowy z przymru偶eniem oka 馃槈

 M1 – modalny (inne nazwy: rejestr piersiowy/ang. chest register, rejestr niski

Cechy: cho膰 cz臋sto tworzony poprzez korzystanie z wibracji wi臋kszej masy fa艂d贸w g艂osowych, to mo偶na w nim modyfikowa膰 grubo艣膰 fa艂d贸w g艂osowych, co daje du偶膮 elastyczno艣膰 brzmieniow膮 i dynamiczn膮, tzw. rejestr mieszany / mix (o nim troch臋 wi臋cej poni偶ej 馃槈), pe艂niejsze, ci臋偶sze brzmienie, dotyczy ni偶szych i 艣rednich cz臋stotliwo艣ci.
Zastosowanie: w ka偶dym rodzaju muzyki.
Dr. Ingo Titze wyr贸偶nia rejestr modalny / piersiowy w podziale na: male modal i female modal

M2 – g艂owowy / falset (inne nazwy: head / falsetto register, rejestr wysoki)

Cechy: wibracja mniejszej, wycienionej masy (mniejszej powierzchni) fa艂d贸w g艂osowych, czyli wi臋zade艂 g艂osowych (fala 艣luz贸wkowa), dotyczy wysokich cz臋stotliwo艣ci, barwa jest delikatna, rejestr bardziej ograniczony w mo偶liwo艣ciach dynamicznych i jako艣ci d藕wi臋ku.
Zastosowanie: w ka偶dym rodzaju muzyki.

馃挕Rejestr g艂owowy a falset – r贸偶nica w stosowaniu nazewnictwa w muzyce klasycznej i rozrywkowej.
W nomenklaturze klasycznej cz臋艣ciej spotykamy si臋 z okre艣leniem wysokiego 艣piewania u krtani XX (biologiczne kobiecych) z nazw膮 rejestru g艂owowego, a u krtani XY (biologicznie m臋skich) z falsetem. Najprawdopodobniej wzi臋艂o si臋 to z historii, gdy niegdy艣 muzyk臋 sakraln膮 mog艂y wykonywa膰 wy艂膮cznie g艂osy XY, kt贸re z natury nie mia艂y tak wysokich d藕wi臋k贸w jak osoby z krtaniami XX, wi臋c imitowa艂y g艂osy krtani XX, by dope艂nia膰 harmoni臋 wy偶szymi tonami. St膮d nazwa falsetto z w艂oskiego falso czyli fa艂szywy (tu: fa艂szywy g艂os kobiecy). Do dzi艣 spotyka si臋 z tym odr贸偶nieniem wzgl臋dem p艂ci.

Z kolei w nomenklaturze muzyki rozrywkowej 艣piewanie w rejestrze g艂owowym jest cz臋sto interpretowane, jako u偶ycie wysokich, delikatniejszych w brzmieniu, ale d藕wi臋cznych d藕wi臋k贸w (wi臋ksze zwarcie fa艂d贸w g艂osowych), a falset z kolei interpretuje si臋 jako wysokie i lekkie brzmienie g艂osu, ale ze s艂yszalnym przep艂ywem powietrza (niepe艂nym zwarciem fa艂d贸w g艂osowych) niezale偶nie od p艂ci. W r贸偶nych gatunkach muzyki rozrywkowej odr贸偶nienie tych poj臋膰 od siebie ma stylistycznie praktyczne zastosowanie.

M3 – gwizdkowy (inna nazwa: whistle register)

Cechy: znikome przesuni臋cie 艣luz贸wkowe, nie identyfikuje si臋 tam akustycznie samog艂oski, prawie ton prosty, dotyczy bardzo wysokich cz臋stotliwo艣ci, cz臋sto przyjmuje si臋, 偶e od c3 w g贸r臋 (ale dla niekt贸rych to dyskusyjne)
Zastosowanie: w wielu gatunkach rozrywkowych, jak i klasycznych, najcz臋艣ciej w formie ozdobnej, popisowej.
馃憠Przyk艂ady d藕wi臋kowe dla rejestru gwizdkowego

Dla wokalist贸w jak i niekt贸rych specjalist贸w g艂osu wa偶ne jest jednak jeszcze jedno poj臋cie w kontek艣cie rejestr贸w w g艂osie znane czasem pod nazwami mode 1.5/ rejestr 艣redni / rejestr mieszany/ voix mixte / mix

Poj臋cie to kryje za sob膮 wiele znacze艅. Mo偶na je rozumie膰 jako metodologi臋, technik臋, ale tak偶e rejestr (tak, a偶 taki jest ba艂agan鈥︷煠封嶁檧锔 ). W kontek艣cie jednak naszego tematu ide膮 rejestru mieszanego (mix鈥檜) jest wykorzystanie atut贸w obu brzmie艅 (modalnego i g艂owowego) poprzez ich przenikanie si臋, co uzyskuje si臋 dzi臋ki po艂膮czeniu regulacji pracy fa艂d贸w g艂osowych (鈥減ogrubianie / wycienianie鈥 masy / powierzchni wibruj膮cej) i balans贸w akustycznych (r贸偶ne strategie rezonansowe – czyli r贸偶norodne kszta艂towanie traktu g艂osowego dla osi膮gni臋cia wzmocnienia czy os艂abienia konkretnych cz臋stotliwo艣ci sk艂adowych g艂osu).

I.Titze twierdzi, 偶e rejestr mieszany, gdzie wyst臋puje r贸wnowaga mi臋dzy prac膮 mi臋艣ni TA i CT oraz umiarkowane zwarcie fa艂d贸w g艂osowych w dolnej ich cz臋艣ci jest bardzo korzystny szczeg贸lnie przy regularnej pracy g艂osem. Trudno jest utrzyma膰 balans pracy TA i CT i w zwi膮zku z tym trzeba cz臋sto to 膰wiczy膰, by zachowa膰 pami臋膰 mi臋艣niow膮. Rejestr mieszany stanowi wa偶n膮 cz臋艣膰 treningu g艂osu jak i terapii g艂osu. Dodatkowo m贸wi膮c o rejestrze mieszanym istotny jest dob贸r samog艂osek, kt贸re mog膮 mie膰 wp艂yw na 鈥渮miksowanie g艂osu鈥, ale o tym mo偶na napisa膰 osobny artyku艂…馃槈

*TA – thyroarytenoid muscle – m. tarczowo-nalewkowy; CT – cricothyroid muscle – m. pier艣cienno- tarczowy, LCA – lateral cricoarytenoid muscle – m. pier艣cienno-nalewkowy boczny, 艂ac. lateralis


馃挘 Dla pedagog贸w g艂osu: s膮 badacze g艂osu, kt贸rzy podwa偶aj膮 t臋 teori臋 dualistycznej pracy mi臋艣nia TA i CT. S膮 badania, kt贸re pokazuj膮, 偶e nie ma momentu, w kt贸rym jeden mi臋sie艅 dominuje nad drugim. Wyniki tego badania wskazuj膮, 偶e dominacja CT nie powoduje przej艣cia do rejestru M2, podobnie jak dominacja TA nie definiuje M1. Wi臋kszo艣膰 rejestru M1 i ca艂y rejestr M2 by艂y wytwarzane przy dominacji mi臋艣niowej CT.鈥 Mi臋艣nie CT i TA anga偶uj膮 si臋 stale w ca艂ym zakresie g艂osu.

Dalsze badania pokazuj膮, 偶e generalnie zmienno艣ci jako艣ci d藕wi臋ku maj膮 wi臋cej wsp贸lnego z ilo艣ci膮 tkanki fa艂du g艂osowego w kontakcie ni偶 z tym, kt贸ry mi臋sie艅 jest bardziej lub mniej aktywowany. – Thyroarytenoid and cricothyroid muscular activity in vocal register control, Darcey M. Hull, 2013

馃憠Jak mog膮 brzmie膰 r贸偶ne rejestry w jednym g艂osie? Przyk艂ad video

Czy r贸偶ne rejestry b臋d膮 brzmia艂y tak samo u wszystkich? Np. m贸j g艂os (kontralt) w rejestrze modalnym, a sopranistki w tym samym rejestrze? Nie! I Trzeba o tym pami臋ta膰, 偶e to, jak brzmi膮 poszczeg贸lne rejestry w naszym g艂osie, zale偶y od szeregu czynnik贸w anatomicznych, fizjologicznych, akustycznych jak i od naszej percepcji d藕wi臋ku. 

A co z innymi okre艣leniami z kt贸rymi mo偶na si臋 spotka膰 w literaturze czy w internecie?

鈥淟ekki i ci臋偶ki mechanizm, ma艂o i du偶o masy, mix chest, super head鈥 i inne takie鈥
Nawet takie najbardziej spopularyzowane nazwy jak rejestr piersiowy, 艣rodkowy/mieszany, g艂owowy s膮 oparte wy艂膮cznie na odczuciach wokalisty (niskie d藕wi臋ki bardziej odczuwane w klatce piersiowej itd.), co potrafi by膰 pomocne w praktyce wokalnej, ale trzeba pami臋ta膰 偶e to bardziej metafora, oparta na odczuciach rezonansu wokalisty w ciele, a nie faktyczne 藕r贸d艂o pochodzenia d藕wi臋k贸w w g艂owie czy w klatce piersiowej.

Warto mie膰 艣wiadomo艣膰, 偶e to indywidualny j臋zyk komunikacji poszczeg贸lnych nauczycieli, a nie konsensus naukowy. Nie s膮 to okre艣lenia z g贸ry niepoprawne, wa偶ne jest jednak pami臋ta膰, 偶e wszystkie co do jednego s膮 metafor膮. Je艣li metafora, jakie艣 konkretne okre艣lenie nazwa s艂u偶y uczniowi i nauczycielowi i jest przez nich obydwoje zrozumiana i pomaga doj艣膰 do wsp贸lnego celu, to mo偶na nazywa膰 r贸偶ne jako艣ci g艂osu wedle uznania – nawet rejestrem marchewkowym i pietruszkowym – You do you 馃槈

馃挕 Belting to kolejne cz臋sto stosowane przez nauczycieli okre艣lenie. Czasem nawet wyr贸偶nia si臋 go jako kolejny rejestr鈥 ale ja osobi艣cie traktuj臋 to poj臋cie jako technik臋, kt贸ra okre艣la mo偶liwo艣膰 wysokoenergetycznego 艣piewania przy u偶yciu du偶ej masy drgaj膮cych fa艂d贸w g艂osowych na wy偶szych cz臋stotliwo艣ciach. Cz臋sto daje to spektakularnie mocne, intensywne i d藕wi臋czne brzmienie. Czasem nazywa艂o si臋 to r贸wnie偶 艣piewaniem „pe艂nym g艂osem”. Cz臋sto (niestety!) tak po偶膮dane. Nie 偶eby nie by艂o fajne鈥 ale to nie wszystko, co jest – to tylko jedna z wielu opcji 馃槈 Wbrew wielu mitom belting mo偶e by膰 bezpieczny przy odpowiednim zastosowaniu. I wbrew straszeniu niekt贸rych nie musi ko艅czy膰 si臋 przeci膮ganiem rejestru piersiowego lub nazywanym niegdy艣 鈥溑沺iewaniem na gardle鈥. 

馃挕 Ciekawostka dla ultra G艂osoholik贸w i pedagog贸w: okre艣le艅 jest wiele i nie spos贸b wszystkich tu wymieni膰, ale jest jeszcze co najmniej system okre艣le艅, z kt贸rym moim zdaniem dobrze jest si臋 zapozna膰, a r贸wnie偶 okre艣laj膮cy relacj臋 jako艣ci brzmienia g艂osu do fizjologii naszego instrumentu. Sama czasem korzystam z niego na zaj臋ciach, a s膮 to tryby fonacji wg Johana Sundberga:

  1. Breathy (鈥渮apowietrzona鈥) – s艂abe zwarcie g艂o艣ni, brak / niepe艂ny kontakt fa艂d贸w g艂osowych, niskie ci艣nienie podg艂o艣niowe, mi臋kka, matowa barwa, brak wysokich alikwot贸w.
  2. Flow (鈥減rzep艂ywowa鈥) – umiarkowane zwarcie g艂o艣ni, pe艂ny kontakt fa艂d贸w g艂osowych, umiarkowane ci艣nienie podg艂o艣niowe; g艂o艣ny, jasny, ciep艂y tembr g艂osu, silne wysokie alikwoty.
  3. Neutral / Speech-like (neutralna / przypominaj膮ca mow臋) – do艣膰 spore zwarcie g艂o艣ni, ca艂kowity kontakt fa艂d贸w g艂osowych, do艣膰 wysokie ci艣nienie podg艂o艣niowe, umiarkowana g艂o艣no艣膰, jasny, cienki tembr g艂osu, 艣rednio mocne wysokie alikwoty.
  4. Pressed (鈥渨yci艣ni臋ta / ci艣nieniowa鈥) – silne zwarcie g艂o艣ni, ca艂kowity kontakt fa艂d贸w g艂osowych, wysokie ci艣nienie podg艂o艣niowe, g艂o艣ne, przenikliwe, 鈥渃ienki鈥 tembr g艂osu, silne wysokie alikwoty.

    馃挕Tak samo warto zapozna膰 si臋 z konceptem rejestr贸w akustycznych (za Kenneth Bozeman), opartych na zjawiskach z zakresu psychoakustyki.
    1. Open timbre (voce operta)
    2. Close timbre (voce chiusa, mix)
    3. Whoop Timbre
    4. Whistle register

    Serdecznie polecam wszystkim nauczycielom i pasjonatom g艂osu do zapoznania si臋 z tymi zagadnieniami bardziej 馃挏

Dlaczego G艂os si臋 鈥溑俛mie鈥?

Podczas zmiany fonacji z jednego rejestru na drugi mo偶e wyst膮pi膰 przerwa w rejestrze. Przerw臋 tak膮 mo偶na opisa膰 jako nag艂e zmiany w cz臋stotliwo艣ci fonacji i barwie g艂osu.鈥 – Johan Sundberg, The Science of the Singing Voice

Obszary d藕wi臋kowe, w kt贸rych ta sytuacja nam si臋 przydarza, nazywamy w pedagogice wokalnej 鈥渕iejscami / obszarami przej艣ciowymi鈥, czy 鈥渕ostami鈥, w艂. 鈥passaggio鈥, ang. 鈥bridge鈥. 

Prawie ka偶dy operator g艂osu pr贸buj膮cy przemieszcza膰 si臋 p艂ynnie i jednolicie mi臋dzy rejestrami we w艂asnym g艂osie napotka艂 na to zjawisko. To nic innego jak nag艂a zmiana barwy d藕wi臋ku, gdy wysoko艣膰, g艂o艣no艣膰 lub samog艂oska jest zmieniana stopniowo, nazywana czasem potocznie 鈥渒ogutem鈥. Przypomina za艂amanie si臋 g艂osu w czasie mutacji. Mo偶emy r贸wnie偶 do艣wiadczy膰 podobnego zjawiska w codzienno艣ci na drodze silnych emocji, np. w czasie p艂aczu, czy z艂o艣ci, lub gdy mamy do czynienia z infekcj膮, czy innym zaburzeniem pracy krtani.

馃憠Jak to wygl膮da w 艣rodku? Zobacz video

Za p艂ynne przej艣cie mi臋dzy rejestrami odpowiadaj膮 g艂贸wnie trzy podstawowe mechanizmy w niezliczonych konfiguracjach ustawie艅 (oddechowy, praca mi臋艣ni krtani i akustyczny), kt贸re tworz膮 r贸偶ne mo偶liwo艣ci brzmienia d藕wi臋k贸w, co w konsekwencji nazywamy rejestrami. Koordynacja tych element贸w skutkuje p艂ynnym przej艣ciem mi臋dzy rejestrami (bez 鈥渄ziur / przerw / z艂ama艅 / flip贸w / kogut贸w鈥 w g艂osie).

M贸wi si臋, 偶e z trzech mechanizm贸w g艂osowych bezpo艣redni膮 kontrol臋 mamy tylko nad oddechem i rezonansem (to jak kszta艂tujemy trakt g艂osowy), sama fonacja czy praca mi臋艣ni krtani nie jest do ko艅ca dost臋pna w pe艂ni, a wynika z konsekwencji dzia艂a dw贸ch skrajnych mechanizm贸w. Dobre funkcjonowanie fa艂d贸w g艂osowych jest konsekwencj膮 wzajemnych zale偶no艣ci rezonansu i oddychania.
Wg. Kaelina im miej ingerujemy w poszczeg贸lne elementy procesu (tylko to, co konieczne) i pozwalamy sobie na te zmiany odczu膰 wewn膮trz, kt贸re ka偶dy z nas zauwa偶a przy zmianie rejestru, tym 艂atwiej „kalibruje si臋” p艂ynne przej艣cie mi臋dzy rejestrami. To wymaga uwa偶no艣ci i po prostu 膰wicze艅.

Ja cz臋sto m贸wi臋, 偶e z艂amanie w g艂osie (o ile niepo偶膮dane, ale o tym za chwil臋) to chwilowa niekoordynacja. I cz臋sto por贸wnuj臋 p艂ynne przemieszczanie si臋 g艂osem mi臋dzy rejestrami do zmiany biegu w samochodzie. Na pocz膮tku element贸w do opanowania jest du偶o, ale z czasem koordynujemy ich prac臋, cz臋艣膰 wykonujemy automatycznie i pod艣wiadomie, a nasz膮 uwag臋 mo偶emy skoncentrowa膰 na drodze przed nami. Na pocz膮tku jako instruktor jazdy przeprowadzam podopiecznych przez ich miejsca przej艣ciowe pilotuj膮c poprzez odpowiednie komunikaty czy odpowiednie 膰wiczenia na trasie, a偶 b臋d膮 robili to p艂ynnie i w pe艂ni samodzielnie. 

Czym s膮 i gdzie si臋 znajduj膮 miejsca przej艣ciowe w g艂osie? 

Ten moment w krtani („przerwa, z艂amanie” itp.) mo偶e wyst膮pi膰 w wi臋kszo艣ci ludzkiej skali g艂osu i nie jest, jak niekt贸rzy sugeruj膮, regularnym zjawiskiem na konkretnej cz臋stotliwo艣ci / wysoko艣ci d藕wi臋ku. Dlatego te偶, je艣li ten moment „z艂amania si臋” g艂osu ma by膰 podstaw膮 do zdefiniowania rejestru (kiedy nast臋puj臋 przej艣cie z jednego do drugiego), ewentualne opcje dla takiej potencjalnej definicji s膮 o wiele liczniejsze ni偶 te opisane do tej pory馃鈥 ale mniejsza z tym!

Miejsca przej艣ciowe w danym G艂osie na klawiaturze fortepianu to zawsze obszary, nigdy punkt czy jeden konkretny d藕wi臋k. To by by艂o zbyt proste 馃槈 Jest to bardzo indywidualne i zale偶y od tak wielu czynnik贸w (kt贸rych cz臋艣膰 wymieniam we wcze艣niejszej tre艣ci), 偶e osobi艣cie nie polecam nauczycielom ani wokalistom si臋 do tego za bardzo przywi膮zywa膰. S膮 obszary, na kt贸rych wydarza si臋 to cz臋艣ciej u wi臋kszo艣ci os贸b, i od strony pedagogicznej warto o tym wiedzie膰, nie opiera膰 na tym ca艂ego swojego dzia艂ania, a pozosta膰 czujnym. O ile mo偶emy mie膰 informacje, kt贸ra pasuje do og贸艂u populacji, to nie b臋dzie odpowiednie dla wszystkich. W zamian za to, zamiast zagl膮da膰 do tabeli gdzie wg podr臋cznika baryton powinien mie膰 lub nie mie膰 miejsc przej艣ciowych w swoim g艂osie, polecam s艂ucha膰 ka偶dego g艂osu z osobna i reagowa膰 na to, co s艂yszysz tu i teraz u tej konkretnej osoby w danej sytuacji.

Przykro mi, 偶e mog臋 niekt贸rych zawie艣膰, 偶e nie zamieszczam tu grafiki z klawiatur膮 pianina i oznaczeniami typu: odt膮d dot膮d jest taki rejestr, a odt膮d dot膮d taki鈥
W mojej opinii, cho膰 nie uwa偶am takich grafik za z艂e, bo potrafi膮 zorientowa膰 nowicjuszy w og贸lnych tendencjach r贸偶nych g艂os贸w, to na d艂u偶sz膮 met臋 to zwyczajnie niepraktyczne i rozleniwia ucho nauczyciela!

Cz臋sto z podopiecznymi nie spiesz臋 si臋 z rozmow膮 o rejestrach, bo o ile nam nauczycielom mo偶e pom贸c, uczniowie mog膮 postawi膰 sobie mentalne granice w g艂osie. „Odt膮d dot膮d 艣piewam tak, a tu tak…” – to tak nie dzia艂a. Lubi臋 my艣le膰 o g艂osie jako elastycznej ca艂o艣ci, kt贸ra w r贸偶nych obszarach mo偶e brzmie膰 i zachowywa膰 si臋 inaczej. Niezale偶nie od tego czy zale偶y nam na maksymalnej jednolito艣ci w g艂osie czy nie koniecznie. I warto adekwatnie operowa膰 swoim cia艂em i pozwala膰 mu na t臋 jedyn膮 sta艂膮 w nim rzecz – zmienno艣膰. W艂a艣nie tak staram si臋 o tym opowiada膰 w pierwszej kolejno艣ci, zanim ucze艅 sam zadecyduj臋 jaki j臋zyk czy terminologia mu bardziej odpowiada.

Jak przemieszcza膰 si臋 p艂ynnie mi臋dzy rejestrami i czy鈥 w og贸le trzeba? 

Nag艂ych zmian rejestru unika si臋 poprzez (za Titze): 

  1. Regulacj臋 mi臋艣ni krtani (CT, LCA i TA) w celu zr贸wnowa偶enia napi臋cia (sztywno艣ci) w poszczeg贸lnych warstwach tkanki.
  2. Znalezienie kszta艂t traktu wokalnego, kt贸ry pasuje do wysoko艣ci d藕wi臋ku i po偶膮danej barwy.
  3. U偶ywanie bardziej scentralizowanych samog艂osek – nie skrajnie szerokich lub w膮skich (dla geek贸w: umo偶liwienie przej艣cia 2f0 nad F1, minimalizuj膮c w ten spos贸b energi臋 2f0).
    Wi臋cej o r贸偶nych rodzajach samog艂osek znajdziecie tu 馃憠 https://en.wikipedia.org/wiki/Vowel
  4. Zmniejszanie ci艣nienia transglottalnego (ci艣nienie pod- i nadg艂o艣niowego czyli tego pod i nad fa艂dami g艂osowymi) w przej艣ciu mi臋dzy rejestrami.
  5. Praktykowanie du偶ej ilo艣ci „mixu” z SOVT [o nich przeczytasz tutaj 馃摙 膯wiczenia SOVT – moda czy konieczno艣膰?]

A tak po ludzku co robi膰? 膯wiczy膰. Tak, by mie膰 wiele okazji do koordynacji, najcz臋艣ciej szukaj膮c mixu, bo to uczy nas stopniowego 鈥減ogrubiania / wycieniania鈥 masy fa艂d贸w g艂osowych i szukania swojego balansu, swojej koordynacji, swojego z艂otego 艣rodka, z kt贸rego 艂atwo wyj艣膰 gdzie艣 dalej, je艣li jest potrzeba. A 膰wiczenia dobra膰 indywidualnie z nauczycielem lub samodzielnie eksperymentuj膮c np. z 膰wiczeniami SOVT zachowuj膮c instynkt samozachowawczy 馃槈

馃挕 Intencjonalne 艂amanie g艂osu
D膮偶膮c do po艂膮czenia rejestr贸w za wszelk膮 cen臋, zapominamy o efektach w g艂osie, kt贸re mog膮 pos艂u偶y膰 naszej ekspresji. Pami臋tajmy wi臋c, 偶e warto uczy膰 si臋 p艂ynnych przej艣膰 mi臋dzy rejestrami dla 膰wicze艅 i nauki koordynacji swojego instrumentu, by korzysta膰 z niego w szerszym zakresie, ale to nie znaczy 偶e intencjonalne z艂amanie w g艂osie nie mo偶e pos艂u偶y膰 jako efekt wokalny czy ozdobnik. I nie 艣wiadczy to o naszej warto艣ci jako wokalistach. To tylko jeden ze sposob贸w ekspresji, kt贸ry ja osobi艣cie uwielbiam 馃槑
馃憠przyk艂ady zastosowania z艂amania g艂osu w muzyce rozrywkowej
馃憠r贸wnie偶 technika jod艂owania korzysta intencjonalnie z tego zjawiska w g艂osie,
馃憠tak samo jako nie jeden rodzaj 艣piewania muzyki folkowej, przyk艂ad [solo od oko艂o 5.09′ ale polecam ca艂y koncert]
馃憠na granicy mi臋dzy rejestrami mo偶na te偶 odnale藕膰 jeden z przester贸w, kt贸ry mo偶na zastosowa膰 do intencjonalnej chrypki w g艂osie, czy innego efektu ekstremalnego [wi臋cej na temat przester贸w w g艂osie znajdziesz w馃摙 Vademecum Wokalisty Ekstremalnego]

Sk膮d mam wiedzie膰 w jakim rejestrze teraz 艣piewam? 

Je艣li to dla Ciebie wa偶ne, to np. badaniem EGG. Elektroglotograf w nieinwazyjny spos贸b mierzy stopie艅 kontaktu fa艂d贸w g艂osowych podczas fonacji. Dzi臋ki niemu mo偶na ustali膰 wsp贸艂czynnik zwarcia fa艂d贸w g艂osowych tzw. CQ (Closed Quotient) okre艣laj膮cy d艂ugo艣膰 trwania czasu ich zwierania i rozwierania w jednym cyklu zwarcia / rozwarcia.
Na przyk艂ad fa艂dy g艂osowe mog膮 by膰 przez 30% czasu zwarte a 70% czasu rozwarte (CQ r贸wne 30%). W rejestrze piersiowym CQ wynosi 艣rednio oko艂o 50%,a g艂owowym 30%.

Wokali艣ci zazwyczaj odczuwaj膮 (niezale偶nie od warto艣ci CQ), 偶e g艂os w rejestrze M1 przypomina sw贸j standardowy g艂os m贸wiony, a w rejestrze M2 g艂os jest odczuwany jako du偶o l偶ejszy, delikatniejszy.

S膮 r贸wnie偶 narz臋dzia, kt贸re na akustycznym poziomie u艂atwiaj膮 nam okre艣lenie rejestru np. spektrogram, gdzie mo偶emy zaobserwowa膰 mi臋dzy innymi relacj臋 cz臋stotliwo艣ci formant贸w do harmonicznych, np. w takich oprogramowaniach jak np. Voce Vista.

Je艣li jednak nie masz w sobie potrzeby na takie zabawy, to je艣li jeste艣 tylko wokalist膮 (nie dodatkowo nauczycielem) w zupe艂no艣ci wystarczaj膮ce jest Twoje odczucie na podstawie do艣wiadcze艅, jakie masz w swoim w艂asnym G艂osie. Wa偶ne by dla Ciebie by艂o to jasne i powtarzalne 馃槈 [馃摙 Jak s艂ucha膰 swojego w艂asnego cia艂a w pracy G艂osem]

Co ciekawe w wi臋kszo艣ci g艂os贸w, podobne lub nawet identyczne ustawienia mog膮 by膰 zastosowane w nies膮siaduj膮cych ze sob膮 d藕wi臋kach, aby osi膮gn膮膰 na tyle podobne rezultaty, 偶e b臋d膮 prawie niewykrywalne. Podobnie, r贸偶ne ustawienia mog膮 by膰 zastosowane na tej samej wysoko艣ci d藕wi臋ku w spos贸b, kt贸ry daje bardzo r贸偶ne rezultaty. Ingo Titze pokazuje jak pojedyncza wysoko艣膰 d藕wi臋ku mo偶e mie膰 szeroki zakres zaanga偶owania ka偶dego mi臋艣nia w krtani i wci膮偶 by膰 t膮 sam膮 wysoko艣ci膮. Podobnie, ta sama wysoko艣膰 d藕wi臋ku mo偶e mie膰 bardzo r贸偶ne warto艣ci ci艣nienia w oddechu. Ka偶da z tych r贸偶nic spowoduje bardzo r贸偶ne postrzeganie d藕wi臋ku przez s艂uchacza.

Zako艅czenie

Rejestry w g艂osie to metafora, kt贸ra sta艂a si臋 obiektem bada艅 naukowych, nie odwrotnie.

Niekt贸rzy w og贸le uwa偶aj膮 偶e ta metafora jest absolutnie zb臋dna w wokalistyce i tylko wprowadza zamieszanie, szczeg贸lnie, gdy my艣limy wy艂膮cznie binarnie np. 鈥済艂owowy / piersiowy鈥, albo tworz膮c 鈥渇rankensteiny鈥, kt贸re nie wiadomo co i dla kogo znacz膮 dop贸ki nie zapytamy, np. 鈥渓ight head鈥, 鈥渟trong mix鈥, 鈥渉igh chest鈥 i kt贸re ka偶dy nauczyciel definiuje inaczej. Inni w og贸le nie traktuj膮 o rejestrach ze wzgl臋du na istnienie nie tylko kilku, a niesko艅czenie wielu konfiguracji element贸w naszego instrumentu, kt贸re w efekcie wp艂ywaj膮 na produkcj臋 niesko艅czenie wielu mo偶liwo艣ci jako艣ci d藕wi臋ku.

Nie mo偶emy liczy膰 na to, 偶e wokalne s艂ownictwo ujednolici si臋 w najbli偶szej przysz艂o艣ci鈥 o ile w og贸le kiedykolwiek. Pami臋tajcie wi臋c, 偶e nomenklatura jest zmienna, a zatem warto zachowa膰 dystans, bo nie ma 鈥渏edynej s艂usznej terminologii鈥, niezale偶nie jak wygodne by to by艂o.

Moim zdaniem najwa偶niejsze jest, by dba膰 o komunikacj臋, nie pozostawia膰 domys艂贸w i mie膰 pouk艂adane fakty naukowe (anatomie, fizjologi臋, akustyk臋) na tyle dobrze, by rozw贸j ucznia przebiega艂 jak najp艂ynniej. Jednocze艣nie jako nauczyciel pozosta膰 elastycznym, otwartym, a tak偶e krytycznym, bo ka偶da teoria naukowa ma zastosowanie tak d艂ugo, jak d艂ugo nie zostanie obalona 馃槈

Je艣li jedn膮 my艣l mieliby艣cie zabra膰 z tego artyku艂u, to w szczeg贸lno艣ci nawo艂uj臋 do elastycznego dopasowaniu j臋zyka komunikacji do ucznia, do poszczeg贸lnych sytuacji, do indywidualno艣ci ka偶dego g艂osu. A wokalistom polecam 膰wiczenie czucia swojego cia艂a i zach臋cam do eksplorowania i do艣wiadczania swojego g艂osu niezale偶nie od terminologii. Nic nie jest czarno bia艂e i nauczanie g艂osu (niezale偶nie czy oparte na metaforze czy nauce) te偶 moim zdaniem nie powinno by膰 馃コ

Z odwag膮 i pewno艣ci膮 siebie, mo偶emy nauczy膰 si臋 docenia膰 tradycyjny j臋zyk dotycz膮cy rejestr贸w w g艂osie za to, czym jest: pr贸b膮 zdefiniowania tego, co z艂o偶one, poprzez g艂臋bok膮 prostot臋. St膮d mo偶emy wyj艣膰 poza kanonizowane metafory i poszuka膰 jasnego j臋zyka, kt贸ry odnosi si臋 bezpo艣rednio do nowej wiedzy. Pomo偶e nam to zadawa膰 bardziej interesuj膮ce pytania, kt贸re doprowadz膮 do nowych odkry膰 i pomog膮 wi臋kszej liczbie ludzi znale藕膰 sensowne sposoby u偶ywania swojego g艂osu tak, jak by tego chcieli.

Voice Science Works, z artyku艂u Vocal registers?

Wszystkie t艂umaczenia w艂asne z angielskiego.

馃摙Dajcie G艂os w komentarzu i napiszcie co my艣licie 馃摙
Dzi臋kuj臋 za po艣wi臋cony czas, kochani G艂osoholicy i do nast臋pnego!
Pani od G艂osu

G艂odni temat贸w zwi膮zanych z G艂osem?馃懇鈥嶐煄
Zach臋cam do 艣ledzenia mnie na:
www.paniodglosu.pl
Facebook Pani od G艂osu
Instagram @panidoglosu

馃挕殴r贸d艂a i materia艂y

1. Szkolenia, warsztaty i seminaria naukowe w kt贸rych uczestniczy艂am na prze艂omie ostatnich 15 lat 馃

2. Ksi膮偶ki:
Barbara Doscher – The functional unity of the singing voice
John Henny – Teaching Contemporary Singing
Dean Kaelin – Teaching Good Singing
Johan Sundberg – The Science of The Singing Voice
Ingo Titze – Vocology
Kenneth Bozeman – Practical Vocal Acoustic (Pedagogic Applications for teachers and singers); 馃憠 tutaj znajdziecie materia艂y pedagogiczne

3. Prace naukowe:
On vocal registers (Harry Hollien, 1974)
Induced transglottal pressure variations during voicing (Martin Rothenberg,1986)
-Simulated effects of cricothyroid and thyroarytenoid muscle activation on adult-male vocal fold vibration. (Soren Y. Lowell, Brad H. Story, 2006 )
-Thyroarytenoid and cricothyroid muscular activity in vocal register control (Darcey M. Hull, 2013)
-Bi-stable vocal fold adduction: A mechanism of modal-falsetto register shifts and mixed registration (Ingo Titze, 2014)
Mixed Registration (Ingo Titze, 2018)
-Differences Among Mixed, Chest, and Falsetto Registers: A Multiparametric Study (Yogaku Lee, Mitsuru Oya, Tokihiko Kaburagi, Shunsuke Hidaka, Takashi Nakagawa, 2021)

4. Artyku艂y internetowe:
Voice Science Works – Vocal registers?